Schrony pod boiskiem… i pod strzelnicą? Podwójna funkcja infrastruktury w praktyce

Koncepcja mgr inż. arch. Macieja Cierniewskiego oraz mgr inż. arch. Rafała Murata (Wielkopolska OIA) wskazuje na bardzo praktyczne podejście do rozwoju ochrony ludności: budowle ochronne pełniące „podwójną funkcję” w obiektach codziennego użytku – przykładowo na boiskach szkolnych i sportowych. Na stronach Dolnośląskiej Okręgowej Izby Architektów RP opisano to jako próbę kompleksowego podejścia do budowy schronów i obiektów zbiorowej ochrony (OZO) na poziomie krajowym (analiza na przykładzie Poznania) oraz jako propozycję, którą warto przedstawić decydentom w kontekście planowania przestrzennego terenów sportowych.

Boisko wraz z ogrodzeniem stanowią kluczowy element infrastruktury sportowej, zapewniając bezpieczeństwo i funkcjonalność przestrzeni oraz nowoczesne rozwiązania techniczne w zagospodarowaniu boisk. W miarę wzrostu zaludnienia i zagęszczenia zabudowy miejskiej, obiekty sportowe, takie jak boiska czy strzelnice sportowe, mogą odegrać istotną rolę w systemie ochrony ludności.

Wynika to nie tylko z faktu, że przestrzeń pod boiskiem jest publiczna i nie wymaga zakupu dodatkowej działki, ale także z niskiego ryzyka zagruzowania, a tym samym zablokowania wyjść ewakuacyjnych na skutek działań wojennych. Budowle ochronne pod boiskami sportowymi oraz innymi tego typu obiektami mogłyby więc zrewolucjonizować krajowy system ochrony ludności. Jest to bardzo ciekawa koncepcja polskich architektów warta rozważenia, a być może i wdrożenia jako standard przy lokalizacji nowych lub modernizacji istniejących boisk oraz strzelnic sportowych.

Ten kierunek dobrze wpisuje się w obowiązujące przepisy – ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej z 5. grudnia 2024 r. wyraźnie wskazuje, że budowle ochronne powinny być projektowane jako obiekty o podwójnej funkcji, jeśli to możliwe.

Poniżej przedstawiam także drugą, analogiczną typologię: lokalizowanie budowli ochronnych pod strzelnicami (zarówno w miastach, jak i na ich obrzeżach) – zakładając, że infrastruktura strzelecka znajduje się na powierzchni, natomiast bezpieczne dojścia do tarcz strzeleckich oraz sama część ochronna są umieszczone pod ziemią.

Boiska (zarówno szkolne, jak i ogólnodostępne) wyróżniają się kilkoma cechami, które w kontekście ochrony ludności są szczególnie praktyczne:

   ● Są rozproszone na terenie całych miast i osiedli – często znajdują się bliżej mieszkańców niż specjalistyczne obiekty.
   ● Mają stosunkowo stałe wymiary i układ, co sprzyja standaryzacji rozwiązań (a standaryzacja zwykle przekłada się na niższe koszty i szybsze wdrożenia).
   ● Są to tereny publiczne lub półpubliczne (np. szkoły, obiekty sportowe), gdzie łatwiej ustalić zasady dostępu, ewakuacji i utrzymania.
   ● Budowa pod boiskiem minimalizuje konflikt przestrzenny – nie wymaga dodatkowej działki, lecz wykorzystuje przestrzeń pod istniejącą funkcją.
   ● Teren boiska stanowi istotny element infrastruktury sportowej, który można efektywnie zabezpieczyć i zorganizować dzięki odpowiednim rozwiązaniom.

Zastosowanie siatek ochronnych i ogrodzeń na terenie boiska znacząco zwiększa bezpieczeństwo użytkowników, chroni mienie i poprawia organizację przestrzeni sportowej.

Wspomniane opracowanie podkreśla właśnie tę systemowość: tworzenie sieci obiektów, które można planować i wdrażać na poziomie miasta (a docelowo całego kraju) zamiast realizować pojedyncze, rozproszone inwestycje.

Polskie przepisy jednoznacznie wspierają koncepcję, w której budowle ochronne nie pozostają nieużywanymi przestrzeniami na co dzień. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej nakazuje, aby budowle ochronne – w miarę możliwości – były projektowane jako obiekty o podwójnej funkcji, które mogą służyć zarówno właścicielom lub zarządcom, jak i zachować zdolność do pełnienia funkcji ochronnej.

To właśnie jest istota schronu pod boiskiem:

    ● na co dzień: zaplecze sportowe, magazyn, przestrzeń techniczna, a czasem także funkcje społeczne,
    ● w sytuacji zagrożenia: szybkie przełączenie w tryb ochronny.

Warto również pamiętać o obowiązkowym oznakowaniu budowli ochronnych i miejsc doraźnego schronienia (MDS) — ustawowo przewidziano znaki obrony cywilnej oraz napisy takie jak: „SCHRON”, „UKRYCIE” czy „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.

Skala potrzeb jest ogromna: MSWiA informowało o rządowym Programie Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLiOC) na lata 2025–2026, obejmującym ok. 34 mld zł, z czego blisko 5 mld zł przewidziano dla samorządów m.in. na budowę miejsc schronienia, budowli ochronnych i doposażenie służb.

Strzelnice – zwłaszcza te zorganizowane w sposób profesjonalny (miejskie, klubowe, służbowe) – mają kilka cech, które naturalnie predysponują je do roli „nośnika” funkcji ochronnej:

1. Wymuszona kultura bezpieczeństwa i kontroli dostępu
Już sam „rdzeń” działania strzelnicy opiera się na reżimie bezpieczeństwa, strefowaniu i zarządzaniu wejściami. Przepisy dla strzelnic krytych Policji, Straży Granicznej i SOP wymagają m.in. zapewnienia kontroli dostępu do hali strzelań, strefowania terenu oraz sygnalizacji ostrzegawczej informującej osoby postronne o zakazie wejścia; w praktyce realizuje się to często za pomocą drzwi kontrolowanych i systemów sygnalizacji.

2. Strefowanie terenu i wymogi ochrony otoczenia
W regulacjach dla strzelnic odkrytych (Policja/SG/SOP) widać twardą logikę: jest strefa strzelań, zaplecze techniczne, strefa ochronna itd.

3. Potrzeba „bezpiecznego dojścia” do rejonu celów
To jest kluczowe dla funkcji ochronnej: przepisy przewidują stanowisko obsługi celów i wymagają, by było zlokalizowane poza skrajnymi płaszczyznami strefy strzelań, a także aby zapewnić do niego bezpieczne i funkcjonalne dojścia (od strony strefy strzelań lub zaplecza technicznego).
Jeżeli więc w projekcie i tak musimy rozwiązać problem bezpiecznego dojścia, to np. podziemny ciąg komunikacyjny staje się bardzo logicznym (choć oczywiście nie jedynym) narzędziem.

4. Tereny często „na styku” miasta i obrzeży
W wielu miastach strzelnice są lokowane na terenach o mniejszej wrażliwości funkcjonalnej (przemysł, magazyny, infrastruktura, skraje zabudowy a nawet przy szkołach), gdzie łatwiej o strefy ochronne i buforowanie akustyczne. To sprawia, że strzelnice mogą uzupełniać sieć OZO tam, gdzie boiska nie występują (np. strefy aktywności gospodarczej, obrzeża, węzły transportowe).

W praktyce planistycznej pojawia się pytanie: czy budowla ochronna pod strzelnicą będzie realnie dostępna dla ludności?

  ● Dla miejsc doraźnego schronienia (MDS) rozporządzenie wymaga m.in., aby obiekt był w odległości nie większej niż 500 m od miejsc stałego przebywania ludzi.
To oznacza, że strzelnice „na zupełnym odludziu” raczej nie staną się MDS dla okolicznej ludności (choć nadal mogą być przydatne dla użytkowników na miejscu).

  ● Dla budowli ochronnych przyjmuje się w dokumentach planistycznych odległości referencyjne: 500 m w granicach administracyjnych miasta i 1000 m poza granicą administracyjną miasta (liczone od wejścia, z uwzględnieniem realnych dróg dojścia), co wynika z pakietu regulacji z 2025 r. dotyczących obiektów zbiorowej ochrony.

Wniosek praktyczny:
Strzelnice miejskie (lub wbudowane w struktury miejskie) mają większy potencjał jako element sieci schronienia. Strzelnice obrzeżne mogą być bardzo cenne jako węzły „peryferyjne” (dla pracowników, użytkowników obiektu, pobliskich zakładów, infrastruktury krytycznej), ale wymagają uczciwej oceny, kogo realnie obsłużą.

Bez wchodzenia w szczegóły stricte projektowe (które zależą od wymagań technicznych, lokalnych uwarunkowań i uzgodnień), można wyobrazić sobie taki obiekt jako składający się z kilku „warstw”:

• 1. Strefa wejścia i śluzy: kontrola dostępu, wytrzymałe zamknięcia, możliwość szybkiego przełączenia w tryb awaryjny, zastosowanie odpowiednich konstrukcji ogrodzeń i siatek ochronnych zapewniających wytrzymałość oraz funkcjonalność tej części infrastruktury.
  
• 2. Strefa pobytu ludzi: miejsca do siedzenia lub leżenia, komunikacja wewnętrzna, podstawowe wyposażenie.
  
• 3. Węzły sanitarne i techniczne: systemy wentylacji, zasilanie energią, dostęp do wody, gospodarka ściekowa, zapasy.
  
• 4. Magazyny i pomieszczenia krytyczne: przechowywanie wyposażenia, dokumentacji, środków medycznych oraz urządzeń łączności, zbudowane z trwałych materiałów gwarantujących odporność na uszkodzenia i długotrwałość infrastruktury ochronnej.

I tu pojawia się praktyczne pytanie, które często stanowi „wąskie gardło” takich koncepcji: jak zapewnić codzienne zabezpieczenie obiektu i jego kluczowych zasobów, aby w sytuacji kryzysowej był rzeczywiście gotowy do użycia?

Najprostsze wyobrażenie (w duchu „podwójnej funkcji”):

• ● Poziom terenu (0): strefa strzelań, linie stanowisk, infrastruktura strzelnicy, obserwacja, ukształtowanie terenu/wały, organizacja wejść.

• ● Poziom -1/-2:
     ○ ciąg bezpiecznego dojścia do rejonu obsługi celów (serwis, konserwacja, wymiana tarcz/mechanizmów),
      ○ komory ochronne (ukrycie/schron w zależności od przyjętej kategorii i wymagań),
      ○ zaplecze ochronne (sanitarne, energetyczne, wentylacyjne, magazynowe).

Ten układ odpowiada założeniu: infrastruktura strzelecka na powierzchni, a pod ziemią dojścia i budowla ochronna.

W przywołanym rozporządzeniu dla strzelnic odkrytych pojawia się idea, że stanowisko obsługi celów:

    ● ma być poza skrajnymi płaszczyznami strefy strzelań,
    ● ma mieć zapewnione bezpieczne dojścia,
    ● może być zlokalizowane w obszarze zaplecza technicznego.

To bardzo łatwo przełożyć na myślenie projektowe: podziemny korytarz serwisowy (z odgałęzieniem do strefy ochronnej zabezpieczonej drzwiami przeciwwybuchowymi) jest „czytelnym” sposobem realizacji bezpiecznych dojść bez konfliktu z ruchem w strefie strzelań. Tego typu infrastruktura musi być zaprojektowana z myślą o intensywnym użytkowaniu, aby zapewnić trwałość i bezpieczeństwo nawet przy dużym obciążeniu wynikającym z codziennej eksploatacji obiektów sportowych.

Wariant podziemny nie jest „gratisem” – pod ziemią rośnie znaczenie:

•    ● wentylacji i kontroli jakości powietrza (w strzelnicach krytych przewiduje się systemy nawiewno‑wywiewne / klimatyzację z filtracją oraz potwierdzanie jakości powietrza),
•    ● ochrony przeciwpożarowej i wydzieleń (dla strzelnic zlokalizowanych w budynkach o innym przeznaczeniu wskazuje się wydzielenie strefy pożarowej jako odrębnej),
  
•    ● ochrony środowiska: hałas, drgania, zanieczyszczenie wód gruntowych, odpady (wprost wskazywane jako obszary, które muszą być uwzględnione przy usytuowaniu i użytkowaniu strzelnicy).

Jeżeli w tym samym „podziemiu” projektujesz przestrzenie ochronne dla ludzi, to strefowanie „czyste–brudne” i separacje instalacyjne stają się absolutnie krytyczne (żeby np. serwis celów i logistyka obiektu nie degradowały warunków przebywania w budowli ochronnej).

Sprawdź też:
Budowle ochronne w Polsce – realna czy iluzoryczna ochrona ludności?

Bezpieczne przechowywanie broni – czyli jak wybrać odpowiedni sejf na broń myśliwską

Żeby ta koncepcja miała sens, musi działać w dwóch trybach: codziennym i zagrożenia.

Boisko sportowe lub strzelnica funkcjonuje jako przestrzeń sportowa, a zastosowane siatki ochronne zapewniają skuteczne zabezpieczenie zarówno uczestników gry, jak i dostępu do mienia wokół boiska.

   ● Podziemny korytarz to droga techniczna/serwisowa (do obsługi rejonu celów w przypadku strzelnicy).

   ● Pomieszczenia ochronne mogą pełnić funkcje magazynowe, szkoleniowe, techniczne (o ile nie blokuje to gotowości). W codziennym użytkowaniu warto podkreślić ich uniwersalność – zastosowane funkcje ochronne charakteryzują się wszechstronnością, pomieszczenia te mogą służyć zarówno jako chwilowe miejsce schronienia, jak i miejsce długotrwałego przebywania ludzi, co pozwala na elastyczne dostosowanie pomieszczeń do różnych potrzeb.

   ● Zarządzanie dostępem jest „strzelnicowe”: procedury dotyczące kontroli wejścia, rejestrów, stref.

W sytuacji kryzysowej budowla ochronna pod boiskiem sportowym lub strzelnicą przechodzi w tryb schronienia, a istniejąca infrastruktura wspiera zarządzanie ruchem i dostęp do schronu.

    ● Ten sam korytarz do obsługi tarcz strzelniczych czy przestrzeni magazynowej pełni rolę bezpiecznego dojścia do części ochronnej.
    ● Obiekt musi przejść w reżim OZO: oznakowanie, dopuszczenie, przygotowanie do użycia, procedury.

Warto zauważyć, że kultura formalnego oznakowania i procedur jest strzelnicom znana: wzorcowy regulamin strzelnic przewiduje m.in. konieczność umieszczenia w widocznym miejscu planu strzelnicy z drogami ewakuacji, wykazu sygnałów alarmowych i informacji o łączności.
To nie jest jeszcze „procedura schronowa”, ale stanowi dobry punkt wyjścia do integracji z systemem ostrzegania i zarządzania kryzysowego.

Aby podziemna budowla ochronna była naprawdę funkcjonalna i bezpieczna, należy rozwiązać dwa kluczowe zagadnienia:

    1. odporność na wybuch oraz odpowiednie wydzielenie stref (wejścia, śluzy, separacje),
    2. bezpieczeństwo przechowywania oraz kontrola dostępu (zarządzanie kluczami, dokumentacją, wyposażeniem).

W tym kontekście produkty Hartmann Tresore odgrywają istotną rolę jako element wyposażenia i infrastruktury bezpieczeństwa. Szczególnie ważne są przeciwwybuchowe drzwi pancerne, które mocuje się trwale do zbrojenia ścian żelbetowych przed zalaniem betonem. Drzwi te spełniają standardy NATO i są stosowane w obiektach wojskowych. Zwykle rekomendujemy drzwi o odporności na wybuch na poziomie 7 barów, co zapewnia ochronę zarówno przed falą uderzeniową, jak i znacznie silniejszą falą odbitą. W obiektach o podwyższonym poziomie zagrożenia stosujemy drzwi o odporności sięgającej nawet 28 barów, zdolne wytrzymać detonację potężnego ładunku wybuchowego o czasie impulsu trwającym kilkadziesiąt milisekund. Oferta obejmuje również drzwi pancerne do magazynów, sejfy na broń, a także depozytory kluczy i sejfy na klucze, które umożliwiają bezpieczne przechowywanie kluczy na wypadek sytuacji kryzysowej.

W zależności od wybranej kategorii ochrony, projekt będzie wymagał:

    ● drzwi pancernych o podwyższonej odporności (przeznaczonych do stref technicznych, magazynowych oraz centralnej części budowli),
    ● elementów umożliwiających wydzielenie i kontrolę przejść.

Hartmann Tresore w swojej ofercie prezentuje m.in. segment „Strong Rooms & Doors”, który obejmuje rozwiązania przeznaczone zarówno do obszarów cywilnych, jak i wojskowych, zapewniając podwyższony poziom bezpieczeństwa.

W budowli ochronnej pod strzelnicą szczególnie ważne jest, by wejście/zejście:
    ● dało się szybko uruchomić w sytuacji zagrożenia,
    ● było odporne na wandalizm i nieuprawniony dostęp na co dzień.

Po stronie strzelnic przykładowe regulacje dla obiektów krytych mówią o wejściu kontrolowanym i elementach ograniczających dostęp (np. zdalne blokowanie drzwi, czujniki).

Produkty Hartmann Tresore z obszaru drzwi/rozwiązań bezpieczeństwa oraz systemy zarządzania kluczami (key cabinets) – mogą być praktycznym komponentem takiego „reżimu wejść”: kto ma dostęp, gdzie są klucze, jak zarządzać uprawnieniami. 

W części ochronnej (szczególnie, jeśli ma być używana także przez ludność cywilną) pojawia się zestaw dóbr, które warto zabezpieczyć:

   ● dokumentacja (plany, instrukcje, listy kontrolne),
   ● środki łączności / elementy zasilania awaryjnego,
   ● zapasowe elementy wyposażenia,
   ● apteczki i wybrane środki medyczne,
   ● ewentualne depozyty (np. dla administratora obiektu).

W kontekście budowli ochronnych to jest po prostu „warstwa infrastruktury”, która pozwala utrzymać porządek, odpowiedzialność i ciągłość działania. Hartmann Tresore prezentuje szeroki zakres: sejfów na dokumenty, szaf na akta, depozytory, szafy na klucze, szafy na materiały niebezpieczne (np. paliwo do agregatów prądotwórczych, baterie litowo-jonowe) i inne podobne rozwiązania. W schronach powinna się też znależć odpowiednio zabezpieczona drzwiami pancernymi część magazynowa, w której składuje się sprzęt ratunkowy, a także podstawowe narzędzia umożliwiające wydostanie się ze schronu na wypadek zagruzowania wejść.

Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych budowli ochronnych (WTBO) podkreśla konieczność zabezpieczenia budowli ochronnej przed wodą opadową i gruntową poprzez odpowiednie ukształtowanie terenu, izolacje oraz system drenażowy.

Jest to istotne również z punktu widzenia zabezpieczenia wyposażenia (takiego jak sejfy, szafy czy drzwi), ponieważ w podziemnych przestrzeniach liczy się nie tylko odporność na zagrożenia zewnętrzne, ale także na długotrwałe warunki eksploatacyjne: wilgoć, regularne serwisy oraz powtarzalne testy i przeglądy. Dlatego warto rozważyć wykonanie najbardziej wrażliwych elementów z materiałów ocynkowanych.

Żeby koncepcja schronów pod strzelnicami była wiarygodna, trzeba uczciwie uwzględnić ograniczenia:

   ● Konflikt funkcji w chwili zagrożenia
W sytuacji nagłej obiekt musi przejść w tryb OZO. W praktyce oznacza to: osobne wejścia, jasne strefy i procedury. Dodatkowo, istotne jest zapewnienie bezpieczeństwa osób postronnych poprzez skuteczną kontrolę dostępu – odpowiednie zabezpieczenia, takie jak wały, siatki czy ogrodzenia, chronią nie tylko uczestników, ale również osoby postronne przed nieuprawnionym dostępem do obiektu i potencjalnym ryzykiem wypadków w czasie jego codziennej eksploatacji.

   ● Higiena / Środowisko (ołów, pyły, odpady, wody)
Skoro przepisy dla strzelnic odkrytych wskazują wprost ochronę przed zanieczyszczeniem wód gruntowych i gospodarowanie odpadami, to „podziemny” komponent projektu musi być szczególnie ostrożny w separacji i utrzymaniu.

   ● Podwójna funkcja
„Schron pod boiskiem” byłby operacyjnie neutralny. „Schron pod strzelnicą” może mieć aspekt praktyczny – na co dzień może pełnić funkcje magazynowe umożliwiając bezpieczne przechowywanie broni i amunicji, a w sytuacji kryzysowej – stanowić schron dla okolicznej ludności czy zapas amunicji lub żywności o długim terminie przydatności do spożycia.

Jeżeli „schrony pod boiskami” są pomysłem na gęstą, miejską siatkę miejsc schronienia (blisko ludzi), to schrony pod strzelnicami mogą być sensownym uzupełnieniem:

    ● dla dzielnic obrzeżnych,
    ● dla stref przemysłowych i logistycznych,
    ● dla obiektów z podwyższonym reżimem bezpieczeństwa,
    ● dla miejsc, gdzie i tak projektuje się bezpieczne dojścia do rejonu celów – a więc powstaje naturalna „matryca” pod podziemny ciąg komunikacyjny.

Podsumowując, budowle ochronne umieszczone pod boiskami sportowymi i strzelnicami stanowią doskonałe rozwiązanie pod względem funkcjonalności i bezpieczeństwa. Zapewniają trwałość, estetykę, rozszerzoną funkcjonalność oraz efektywne zarządzanie przestrzenią sportową.

Produkty Hartmann Tresore – zwłaszcza drzwi pancerne i przeciwwybuchowe, schrony modułowe, skarbcowe moduły, depozytory na klucze, sejfy ognioodporne, szafy na materiały niebezpieczne oraz sejfy na baterie litowo-jonowe – stanowią praktyczne i niezawodne wyposażenie, które wspiera codzienną operacyjność: dostęp, porządek, zabezpieczenie i gotowość.

Ciekawostką jest fakt, że w moim liceum, położonym w parku na obrzeżach miasta, znajduje się strzelnica. To bezpieczna, naziemna strzelnica o długości 50 m, z częścią infrastruktury umieszczoną pod ziemią, służącą do obsługi tarcz podczas strzelania. Takie miejsce idealnie nadaje się do lokalizacji budowli ochronnej, a jej modernizacja mogłaby zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców oraz umożliwić rozwój szkolenia młodzieży w zakresie strzelectwa sportowego.

Ustawa z dnia 5. grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej (Dz.U. 2024 poz. 1907) – akt ramowy określający system ochrony ludności i obrony cywilnej, zadania organów oraz podstawy finansowania, do którego wydano rozporządzenia wykonawcze dotyczące obiektów zbiorowej ochrony, budowli ochronnych oraz miejsc doraźnego schronienia.

Rozporządzenie MSWiA z 9. lipca 2025 r. w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia (Dz.U. 2025 poz. 932) – zawiera m.in. wymóg lokalizacji MDS w odległości nie większej niż 500 m od miejsc stałego przebywania ludzi, poza strefą prognozowanego zagruzowania, oraz szczegółowe wymagania ewakuacyjne i minimalne parametry funkcjonalne, w tym obowiązek oznakowania MDS znakiem obrony cywilnej i napisem „MIEJSCE DORAŹNEGO SCHRONIENIA”.

Rozporządzenie MSWiA z 1. lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 933) – dotyczy przygotowania obiektów zbiorowej ochrony do użycia, ich utrzymania i wyposażenia, uzupełniając rozporządzenia w sprawie MDS (Dz.U. 2025 poz. 932) i warunków technicznych budowli ochronnych (Dz.U. 2025 poz. 1548).

Rozporządzenie MSWiA z 4. listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych budowli ochronnych (Dz.U. 2025 poz. 1548) – określa kategorie odporności budowli, definicje, wymagania dotyczące powierzchni i pojemności, zaopatrzenia w powietrze, wodę i energię, a także ochrony przed wodą opadową i gruntową oraz oddziaływaniami od wybuchu i zagruzowania.

Materiały izb architektów (w szczególności publikacja WPOIA z koncepcją „Schrony pod boiskami” autorstwa Macieja Cierniewskiego i Rafała Murata) – kontekst wdrożeniowy i argumenty lokalizacyjne dla boisk jako nośnika budowli ochronnych.

Program Kongresu PROTEGA 2025 – potwierdzenie wystąpienia i autorstwa koncepcji.